Diş çürüğü, diş yüzeyinde biriken bakteriyel plağın yiyecek ve içeceklerde bulunan şekerleri kullanarak asit oluşturması sonucunda dişin sert dokularında zaman içerisinde meydana gelen mineral kaybıyla gelişen bir ağız ve diş sağlığı sorunudur.
Şeker içeren yiyecek ve içeceklerin sık tüketilmesi, yetersiz ağız bakımı ve florüre yeterli düzeyde maruz kalınmaması diş çürüğü riskinin artmasına katkıda bulunabilir. Diş çürüğü önlenebilir olmasına rağmen dünya genelinde en yaygın ağız sağlığı sorunlarından biridir.
DİŞ ÇÜRÜĞÜ NASIL OLUŞUR?
Diş yüzeyinde biriken bakteriyel plak içerisinde bulunan bakteriler, tüketilen yiyecek ve içeceklerdeki şekerleri kullanarak asit oluşturur. Oluşan bu asitler zaman içerisinde diş minesinden mineral kaybına neden olabilir.
Asit etkisinin sık ve uzun süre devam etmesi hâlinde başlangıç aşamasındaki mineral kaybı ilerleyerek diş dokusunda kalıcı hasara ve çürük oluşumuna yol açabilir.
DİŞ ÇÜRÜĞÜ RİSKİNİ ARTIRAN FAKTÖRLER NELERDİR?
Diş çürüğü oluşumunda birden fazla faktör etkili olabilir. Başlıca risk faktörleri arasında;
• Şekerli yiyecek ve içeceklerin sık tüketilmesi
• Gün içerisinde sık aralıklarla şekerli atıştırmalık tüketilmesi
• Dişlerin düzenli ve etkili şekilde fırçalanmaması
• Diş aralarının yeterince temizlenmemesi
• Florürlü diş macununun düzenli kullanılmaması
• Ağız kuruluğu
• Bireysel ağız ve diş yapısına ilişkin risk faktörleri
yer alabilir.
Özellikle şeker tüketiminin sıklığı, dişlerin tekrar tekrar asit etkisine maruz kalmasına neden olabileceğinden çürük gelişimi açısından önem taşımaktadır. Dünya Sağlık Örgütü, serbest şeker tüketimini diş çürüğünün başlıca risk faktörlerinden biri olarak değerlendirmektedir.
ŞEKER TÜKETİMİ DİŞLERİ NASIL ETKİLER?
Şeker içeren yiyecek ve içeceklerin tüketilmesinin ardından ağız ortamındaki bazı bakteriler şekeri kullanarak asit üretir. Bu asitler diş minesindeki minerallerin kaybına neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca tüketilen şeker miktarı değil, şekerli yiyecek ve içeceklerin gün içerisinde ne sıklıkla tüketildiği de önemlidir. Sık aralıklarla yapılan şekerli atıştırmalar, dişlerin daha fazla asit saldırısına maruz kalmasına yol açabilir.
DİŞ ÇÜRÜĞÜNÜN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Diş çürüğü erken dönemlerde herhangi bir belirti veya ağrıya neden olmayabilir. Çürüğün ilerlemesiyle birlikte;
• Sıcak, soğuk veya tatlı gıdalara karşı hassasiyet
• Dişte renk değişikliği
• Diş yüzeyinde belirgin çukur veya madde kaybı
• Çiğneme sırasında rahatsızlık veya ağrı
• Kendiliğinden başlayan veya devam eden diş ağrısı
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
İleri düzeydeki tedavi edilmemiş diş çürükleri ağrı, enfeksiyon ve diş kaybına kadar ilerleyebilir.
DİŞİN AĞRIMAMASI SAĞLIKLI OLDUĞU ANLAMINA GELİR Mİ?
Hayır. Diş çürükleri özellikle başlangıç aşamasında belirgin ağrıya neden olmadan ilerleyebilir. Bu nedenle yalnızca ağrı ortaya çıktığında diş hekimine başvurmak yerine, ağız ve diş sağlığı durumunun bireysel gereksinimler doğrultusunda değerlendirilmesi önemlidir.
Çürüğün erken dönemde tespit edilmesi, doğal diş dokusunun mümkün olduğunca korunmasına ve daha kapsamlı tedavilere duyulan ihtiyacın azaltılmasına katkı sağlayabilir.
DİŞ ÇÜRÜĞÜNDEN NASIL KORUNABİLİRİZ?
Diş çürüğü riskinin azaltılmasına katkı sağlamak amacıyla;
• Dişler düzenli olarak florürlü diş macunu ile fırçalanmalıdır.
• Diş aralarının temizliğinde kişiye uygun diş ipi veya ara yüz temizleme araçlarından yararlanılmalıdır.
• Şekerli yiyecek ve içeceklerin tüketim sıklığı sınırlandırılmalıdır.
• Özellikle öğün aralarında sık şekerli atıştırmalıklardan kaçınılmalıdır.
• Dengeli ve sağlıklı beslenmeye özen gösterilmelidir.
• Çocuklarda ve çürük riski bulunan bireylerde diş hekiminin değerlendirmesi doğrultusunda uygun koruyucu uygulamalardan yararlanılabilir.
• Ağız ve diş sağlığı kontrolleri bireysel ihtiyaçlar ve diş hekiminin önerileri doğrultusunda gerçekleştirilmelidir.
Düzenli plak kontrolü, florürlü diş macunu kullanımı ve serbest şeker tüketiminin sınırlandırılması, diş çürüğünün önlenmesindeki temel yaklaşımlar arasında yer almaktadır.
FLORÜR DİŞ ÇÜRÜĞÜNDEN KORUNMADA NEDEN ÖNEMLİDİR?
Florür, diş minesinin asit etkilerine karşı direncinin desteklenmesine ve başlangıç aşamasındaki mineral kayıplarının onarımına katkı sağlayabilir.
Florürlü diş macununun düzenli kullanımı, diş çürüğü riskinin azaltılmasına yardımcı olan temel koruyucu uygulamalardan biridir. Çürük riski yüksek olan bireylerde diş hekiminin değerlendirmesi doğrultusunda ilave koruyucu florür uygulamaları planlanabilir.
ÇOCUKLARDA DİŞ ÇÜRÜĞÜ
Diş çürüğü süt dişlerinin sürmesiyle birlikte başlayabilir. Süt dişlerindeki çürükler ağrıya, enfeksiyona ve çocuğun beslenme ile günlük yaşamının olumsuz etkilenmesine neden olabilir.
Bu nedenle ilk dişlerin sürmesinden itibaren yaşa uygun ağız bakımına başlanması, şekerli yiyecek ve içeceklerin tüketim sıklığının sınırlandırılması ve gerekli koruyucu uygulamaların diş hekimi değerlendirmesi doğrultusunda planlanması önemlidir. Sağlık Bakanlığının koruyucu ağız ve diş sağlığı danışmanlığında da çocukların çürük riskinin değerlendirilmesi, ağız hijyeni eğitimi ve uygun durumlarda koruyucu uygulamalar öngörülmektedir.
DİŞ ÇÜRÜĞÜ TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Diş çürüğüne uygulanacak yaklaşım, çürüğün bulunduğu aşamaya, dişte meydana gelen doku kaybına ve dişin genel durumuna göre değişiklik gösterebilir.
Başlangıç aşamasındaki bazı lezyonlarda koruyucu ve remineralizasyonu destekleyici yaklaşımlar değerlendirilebilirken, ilerlemiş çürüklerde restoratif tedavi, kanal tedavisi veya gerekli durumlarda farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Uygulanacak tedavi yöntemi, diş hekiminin yapacağı klinik ve gerekli görülen radyolojik değerlendirme sonucunda belirlenmelidir.
DİŞ HEKİMİNE NE ZAMAN BAŞVURULMALIDIR?
Aşağıdaki durumlardan herhangi birinin görülmesi hâlinde diş hekimine başvurulması önerilir:
• Sürekli veya şiddetli diş ağrısı
• Sıcak, soğuk veya tatlı gıdalara karşı devam eden hassasiyet
• Diş yüzeyinde belirgin renk değişikliği veya çukur oluşumu
• Çiğneme sırasında ağrı
• Diş veya diş eti çevresinde şişlik
• Yüz bölgesinde şişlik
• Ağız içerisinde enfeksiyon şüphesi
Diş çürüklerinin erken dönemde herhangi bir ağrıya neden olmadan gelişebileceği unutulmamalıdır.
ÖNEMLİ BİLGİLENDİRME
Diş çürüğü oluşumu; ağız bakım alışkanlıkları, beslenme düzeni, şeker tüketim sıklığı, florüre maruziyet, tükürük yapısı ve bireysel risk faktörlerine bağlı olarak kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.
Düzenli ağız bakımı, florürlü diş macunu kullanımı, şeker tüketiminin sınırlandırılması ve bireysel gereksinimler doğrultusunda gerçekleştirilen diş hekimi değerlendirmeleri ağız ve diş sağlığının korunmasına katkı sağlar.
Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımakta olup kişiye özel tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez.